.

Αφιερώνεται στους λίγους που έχουν το προνόμιο και το κουράγιο να μένουν στις ρίζες τους και να φυλάγουν τις πατρογονικές τους Θερμοπύλες για να έχουν το δικαίωμα οι πολλοί να λένε πως έχουν χωριό, πως έχουν καταγωγή και κληρονομιά   (Λάζαρος Παπαϊωάννου)

Το Κορυφιώτικο σπίτι

Το παραδοσιακό κορυφιώτικο σπίτι είναι δίπατο, όπως όλα σχεδόν τα σπίτια στην ορεινή Ελλάδα. Είναι σκεπασμένο με στέγη, από σχιστολιθική πλάκα παλιότερα, μεταγενέστερα δε, από κεραμίδια. Η αυλή του σπιτιού είναι τριγυρισμένη από πέτρινο μαντρότοιχο. Βρίσκεται στην μπροστινή μεριά του σπιτιού και έχει ξύλινη πόρτα με πλακοσκεπή. Το δάπεδο της αυλής είναι πλακοστρωμένο, απευθείας πάνω στο χώμα, πράγμα που επιτρέπει να φυτρώνουν χόρτα στους αρμούς, δίνοντας έτσι μια εντελώς φυσική εικόνα. Το μαγειριό, μέσα στο οποίο υπήρχε τζάκι και φούρνος βρισκόταν έξω από το σπίτι, σε ιδιαίτερο ή συνεχόμενο κτίσμα στην αυλή και χρησιμοποιούνταν συνήθως το καλοκαίρι. Σε μια άκρη της αυλής, πίσω από το σπίτι, ήταν το αποχωρητήριο, η χρεία, όπως το έλεγαν, το κοτέτσι, το χοιροστάσιο και άλλες βοηθητικές εγκαταστάσεις. Η κυρία είσοδος του σπιτιού ήταν δίφυλλη, μεγάλη και οδηγούσε σε μια ευρύχωρη σάλα, τον πατόσπο. Η πόρτα ασφαλιζόταν εσωτερικά με την «αμπάρα». Το πάτωμα εδώ, καθώς και σε κάποια δωμάτια, είναι στρωμένο με μίγμα κόκκινου πηλού και οι τοίχοι ασβεστωμένοι. Αριστερά και δεξιά πόρτες που οδηγούν σε δωμάτια. Ένα από αυτά τα δωμάτια είναι υπνοδωμάτιο και καθιστικό, η χειμωνιάτικη παρστιά (παρά της εστίας). Το τζάκι βρίσκεται κεντρικά του τοίχου ανάμεσα στα δύο παράθυρα, είναι χαμηλά, στο ίδιο επίπεδο με το πάτωμα συνήθως και έχει σκαλιστές πέτρινες παραστάσεις από ρόδακες, άνθη, λέοντες, δικέφαλους αετούς. Το τζάκι, το χιόνι, τα παραμύθια, η οικογενειακή θαλπωρή, όλα στο δωμάτιο αυτό. Αριστερά και δεξιά του τζακιού τα ξύλινα κρεβάτια με στρώματα από άχυρο. Απέναντι εντοιχισμένη ντουλάπα, η «μεσάντρα», η οποία καταλαμβάνει όλο το μήκος του δωματίου. Στο κάτω μέρος της είναι τα αμπάρια με τα σιτηρά και το αλεύρι. Απέναντι από την παρστιά αυτή, βρισκόταν η χειμωνιάτικη κουζίνα με χωνευτά στον τοίχο ντουλάπια και ξύλινη ανοιχτή πιατοθήκη. Σε μια γωνία και κρεμασμένο από το ταβάνι συνήθως, βρισκόταν το «φανάρι», ξύλινο η μεταλλικό ντουλάπι του οποίου οι πλευρές ήταν ανοιχτές ώστε να αερίζεται, αλλά καλυμμένες με σήτα, ώστε να μην μπορούν να μπουν μύγες ή άλλα έντομα και μέσα στο οποίο, φύλαγαν προσωρινά τρόφιμα ή τα απομεινάρια του γεύματος. Μια ξύλινη σκάλα από τον πατόσπο οδηγεί στον πάνω όροφο του σπιτιού. Εδώ συναντούμε μια σάλα με τραπέζι και καρέκλες. Είναι ο χώρος υποδοχής επισκεπτών στις ονομασίες (ονομαστικές γιορτές των ενοίκων). Σε μια εσοχή του τοίχου, ψηλά, βρίσκεται απαραίτητα η ευκτήριος γωνιά, το καντήλι με τα εικονίσματα. Αριστερά και δεξιά της σάλας έχουμε πάλι δωμάτια. Την απλούστατη επίπλωση τους συμπληρώνουν κασέλες και σεντούκια. Το σπίτι έχει και υπόγειο, το κατώι. Κατώι και πατόσπος δένονται με σκάλα εσωτερική και επικοινωνούν. Το κατώι είναι μονόχωρο, μια μεγάλη μονοκάμαρα και χρησιμοποιείται ως αποθήκη. Ελάχιστο είναι το φως εδώ όπου φυλάσσονται τα βαρέλια με το κρασί και τα πιθάρια με τα τυριά. Τα παράθυρα του σπιτιού είναι μικρά, δίφυλλα, αποτελούμενα από έξι η επτά τζάμια. Δεν έχουν παντζούρια, παρά σίδερα, ενίοτε σταυρωτά για ασφάλεια. Πάνω από την κυρία είσοδο το σπίτι έχει μπαλκόνι ξύλινο με σκεπή. Εντοιχισμένη πέτρινη επιγραφή, με σταυρό συνήθως στο κέντρο μαρτυρεί την ημερομηνία και το χρόνο κτίσεως του σπιτιού. Πολλές φορές φέρει ανάγλυφα και διάφορες παραστάσεις ανθρώπων ή ζώων. Βρύσες, οπότε και τρεχούμενο πόσιμο νερό, δεν υπήρχαν μέσα στο σπίτι. Συνήθως υπήρχαν χτιστές δεξαμενές βρόχινου νερού, «στέρνες» για της ανάγκες υγιεινής και καθαριότητας. Το πόσιμο νερό το μετέφεραν και το φύλαγαν, μέσα σε πήλινες στάμνες, από τις πολλές βρύσες και πηγές που υπήρχαν μέσα και γύρω από το χωριό. Πολλά σπίτια, στην αυλή είχαν πηγάδι, «μπναρ» με ξύλινο βαρούλκο, «τσικρίκι» για να ανεβάζουν το νερό στην επιφάνεια. Το νερό του πηγαδιού το χρησιμοιούσαν για να ποτίζουν τους κήπους με τα ζαρζαβάτια και τα ζώα, άλογο, γαϊδούρι, αγελάδα. Μοναδικό μέσο θέρμανσης ήταν το τζάκι και φωτισμού, το δαδί, η καντήλα και μέχρι πριν μερικές δεκαετίες η λάμπα πετρελαίου.